શકીલ મુન્શીનો બ્લૉગ

મને ગમતું

ફોટો કૉમ્પૉઝિશન (ચિત્ર રચના)

with 8 comments


ફોટોગ્રાફી ના પાઠમાં એક બાબત ખાસ પ્રચલિત છે, અને તે છે 3C. એટલે કે ક્લેરિટી, કૉમ્પઝિશન અને કલર. આજે આપણે ફોટો કૉમ્પઝિશન (ચિત્ર રચના)ના કેટલાક પ્રાથમિક નિયમોની જાણકારી મેળવશું. આમ તો ફોટોગ્રાફી એ કલાના ક્ષેત્રમાં આવે, ભલે તેમાં પણ ગણિત તથા વિજ્ઞાનના કેટલાક નિયમો કામ કરતા હોય, છતાં તેના કોઇ નિયમો જડ નથી. અહીં સમજાવાયેલા નિયમો માત્ર એક સારો ફોટો કઇ રીતે ખેંચાય તેનું માર્ગદર્શન આપે છે. આ છતાં પણ આમાના એક પણ નિયમને ન અનુસરતો ફોટોગ્રાફ પણ બની શકે કે અતિસુંદર કે તેના કોઇ ઐતિહાસિક મુલ્યને કારણે પ્રસિદ્ધ બને ! (જેમ કે મલ્લિકા શેરાવતને તમે બર્થ ડે સુટમાં કેપ્ચર કરી શકો તો પછી તે ફોટા પુરતા ભલે ફોટોગ્રાફીના બધા જ નિયમો ખાડામાં ગયા હોય ! આપનાં ચિત્રની પ્રસિદ્ધી થશે જ !)  જ્યારે આપને લાગે કે આ ચિત્ર કલાત્મકતાની દૃષ્ટિએ ખરૂં ઉતરી શકે છે તો આ પ્રકારના નિયમોને તમે અવગણી પણ શકો છો. પરંતુ, જ્યારે તમે હજુ શિખાઉ હો ત્યારે સૌ પ્રથમ શક્ય તેટલું આ નિયમોને અનુસરી અને ફોટોગ્રાફી કરવાથી આપના ફોટોગ્રાફ્સ પણ સાવ નાખી દીધા જેવા તો નહીં જ લાગે !

તો આટલી પૂર્વભુમિકા બાદ ચાલો જાણીએ સારૂં કૉમ્પઝિશન કોને કહેવાય તેના કેટલાક નિયમો. કૉમ્પઝિશન એટલે કે ફોટોની ફ્રેમમાં શું, કેટલું અને કેવીરીતે બતાવવું તે, જ્યારે આપ કોઇ જીવંત સબજેક્ટનો, જેમ કે માણસનો, ફોટો પાડતા હો ત્યારે તેમાં બે પ્રકાર મળે છે. એક પોટ્રેટ અને બીજો ફુલફોટો. પોટ્રેટમાં સામાન્ય રીતે વધુમાં વધુ કમરથી ઉપરના ભાગનો જ ફોટો લેવો. અને જ્યારે કોઇનો આખો ફોટો લેવાનો હોય ત્યારે નખશિખ ફોટો જ લેવો. ઘણી વખત આપણે બેધ્યાન પણે લોકોના ગોઠણ સુધીનાં કે પગનાં પંજા ન આવે તે રીતના ફોટા લેતા હોઇએ છીએ, આ જોવામાં પણ સારૂં લાગતું નથી. હા, પોટ્રેટમાં આપ નજીકથી ધારો તેટલું કૉમ્પોઝ કરી શકો છો. આટલી આડવાત પછી કૉમ્પઝિશનનાં ચાર મહત્વનાં નિયમો પણ જાણીએ.

અહીં સ્કાઇલાઇન ૧/૩ ઉપલી રેખા પર છે.

(૧)  ૧/૩ નો નિયમ (Rule of Thirds) : આને આપણે ત્રીજા ભાગનો નિયમ કહેશું. ફોટો લેતી વખતે સંપૂર્ણ ફ્રેમને કાલ્પનિક રીતે ૧/૩ ભાગે બન્ને તરફ અને ઉપર નીચેથી લીટીઓ દ્વારા વહેંચી નાખો. (જો કે ઘણા ડિજીટલ કેમેરાના સ્ક્રિન પર ગ્રીડ કહેવાતી આ સગવડ હોય છે, શાથે અહીં બાજુના ચિત્રને પણ જોતા જશો) નિયમ એમ કહે છે કે ફોટોમાં રસનો વિષય આ ગ્રીડલાઇન પર હોવો જોઇએ, અથવા જ્યાં બે ગ્રીડલાઇન મળે છે તે ચોકડીનાં પોઇંટ પર હોવો જોઇએ. આવા ચાર મુખ્ય બિંદુઓ (પોઇંટ્‌સ) અહીં મળે છે. ખાસ કરીને જ્યાં ધરતિ અને આકાશ મળતા હોય તે રેખા ફોટામાં બરાબર વચ્ચે ન રાખતા ૧/૩ ઉપર કે નીચે (આડી બે રેખાઓમાંની કોઇ એક પર) રાખવાથી ફોટો એકદમ સુંદર લાગશે. એકલા વૃક્ષ કે વ્યક્તિ કે કોઇપણ સબ્જેક્ટને ખેંચતી વખતે તેને પણ ઉભી બે રેખાઓમાંની કોઇ એક રેખા પર રાખવાથી સારૂં કૉમ્પોઝિશન મળશે.

 

(૨)  વિષમતાનો નિયમ (Rule of Odds) : આ નિયમાનુસાર ફ્રેમમાં મુખ્ય સબ્જેક્ટ એકી સંખ્યામાં રાખવા. જેમ કે ફુલોના ગુચ્છાનો ફોટો લેતા હોય તો ૩, ૫, ૭ એમ ફુલ હોય તો સારૂં. આ જ રીતે માણસ, પ્રાણી, પક્ષીઓ વગેરેને પણ લઇ શકાય. જો કે પતિ-પત્નિ કે માત્ર બે બાળકો વાળા કુટુંબનો ફોટો લેતી વખતે આ નિયમના પાલનનો આગ્રહ રાખવો મુર્ખતા ગણાશે ! કહેવાનો ભાવાર્થ એ છે કે સ્ટિલ લાઇફ ફોટોગ્રાફી કે કુદરતી વસ્તુઓની ફોટોગ્રાફી વખતે શક્ય તેટલું આ નિયમનું પાલન કરવાનું ધ્યાને રાખવું.

(૩)  અવકાશનો નિયમ (Rule of Space) : અહીં સ્પેઇસ કહેતાં ખાલી જગ્યા સમજવી. આ નિયમને પેલા ૧/૩નાં નિયમ શાથે સાંકળી અને સુંદર દૃષ્યનું નિર્માણ કરી શકાય. સામાન્ય રીતે ધારો કે આપ કોઇ જમણી તરફ જોતું હોય તેવો ફોટો ખેંચો છો તો તે ફોટામાં જમણી તરફ જોતો ચહેરો ડાબી તરફની ૧/૩ રેખા પર ગોઠવો જેથી કરીને ચહેરાની આગળનો ૨/૩ જમણો ભાગ ખુલ્લો રહે. આ જ રીતે ધારો કે કોઇ દોડતી મોટરનો ફોટો લો તો એ જે તરફ જાય છે તે તરફની જગ્યા વધુ ખુલ્લી રહેવી જોઇએ, નહીં કે તેની પાછળની. ખાસ તો પોટ્રેટ્‌સમાં આંખો જે તરફ જોતી હોય તે તરફની જગ્યા વધુ ખુલ્લી રાખવાથી જોનારને ફોટામાંના સબ્જેક્ટની આંખો જે તરફ જુએ છે તે તરફ, ફોટાની હદની બહાર પણ, કંઇક રસનો વિષય છે તેવો આભાસ થશે.

(૪)  દૃષ્ટિબિંદુનો નિયમ (Viewpoint) :  આને POV પણ કહે છે. કૉમ્પઝિશનનો આ એક બહુ પ્રાથમિક નિયમ છે. જેમાં આપના દર્શકો આપ જે એંગલથી દૃષ્યને રજુ કરવા માંગો છો તે એંગલથી જ જુએ છે. આ માટે આપના કેમેરાનો લેન્સ એ જ તેઓની આંખ બને છે. ધારો કે તમે કોઇ ફુલનું ચિત્ર કેમેરાને તમારી આંખના લેવલે રાખી અને લીધું તો તે ચિત્ર જોનારના મનમાં ચિત્ર શાથે સમાનતાનો ભાવ ઉત્પન્ન કરશે. તમે કેમેરાને થોડો ઊંચો રાખી દૃષ્ય ઝડપી અને જોનારના મનમાં દર્શકના વર્ચસ્વનો અને નીચો રાખી દૃશ્યનાં વર્ચસ્વ નો ભાવ ઉત્પન્ન કરી શકો છો. આમ એક જ દૃષ્યને આપ અલગ એંગલથી શૂટ કરી દર્શકને અલગ અલગ રીતે વિચારવા પ્રેરતું બનાવી શકો છો.

અહીં આપણે કૉમ્પઝિશનનાં કેટલાક સામાન્ય નિયમો જોયા, ૧/૩ નાં નિયમ ઉપરાંત તેની અવેજીમાં ’ગોલ્ડન રેશિયો’ (૧ : ૧.૬૧૮)નો અને ડાયૅગનલ (diagonal), ત્રાંસી રેખાઓનો, નિયમ પણ ઘણા લોકો વાપરે છે. જે પણ વિશાળ વિષય હોય આગળ ક્યારેક વાત કરીશું. અહીં દર્શાવેલા નિયમો ઉપરાંત પણ આપની જાણમાં, સુંદર કૉમ્પઝિશનમાં મદદરૂપ એવા, કોઇ સુચનો હોય તો જરૂર જણાવશો. આભાર.

(તકનિકી માહિતી અને લખાણમાં મદદરૂપ થવા બદલ ભાઇ અશોક મોઢવાડીયાનો આભાર)
Advertisements

8 Responses

Subscribe to comments with RSS.

  1. મસ્ત જાણકારી
    આભાર.

  2. Very interesting. Looking forward for other interesting rules/information.

  3. […] આગળનાં લેખમાં જણાવેલો ૧/૩ નો (ત્રીજા ભાગનો) નિયમ તો […]

  4. સરસ જાણકારી…. ધન્યવાદ…

    ગોવીન્દ મારુ

    25/05/2013 at 11:43 એ એમ (am)

  5. લેખને અદ્ભુત કહી શકાય ઘણું શીખવા જેવું હતું


પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

MATRUBHASHA

"ઉત્તમ અંગ્રેજી; માધ્યમ ગુજરાતી." -- પ્રા. નિ. ભગત

FunNgyan.com

ઈન્ટરનેટના ખૂણેખાંચરે ખાંખાખોળા - વિનય ખત્રીનો બ્લૉગ

વેબગુર્જરી

ગુજરાત, ગુજરાતી અને ગુજરાતીઓ માટે વિચાર–મંચ

Aadit Shah's Blog (આદિત શાહ)

એકાંતનો સંગાથ...

સંજયસિંહ ગોહિલ

ટેકનોલોજી ની દુનિયા

ચંદ્રકાંત માનાણી

મારી લાગણીઓની સરવાણી

ગુજરાતી પ્રવાસી - Gujarati Pravasi

વિશ્વ પ્રવાસીઓ માટે, ગુજરાતી ભાષામાં

WhatsApp on PC

How to get Whatsapp on your personal computer

બાગે વફા*ગુજરાતી

કરું રબનામથી આરંભ જે મોટો ક્રુપાળુ છે.* નથી જેનીદયાનો પાર ,જે અનહદ દયાળુ છે.આવરણ: આદિલ મન્સૂરી*બિસ્મિલ્લાહ...નો પદ્યમય અનુવાદ_દીપક બારડોલીકર.સં: મોહમ્મદઅલી ભૈડુ'વફા'

મનરંગી

આખરે આપણું મન જ આપણાં કૈંક હોવાનો પ્રમાણભૂત પુરાવો છે ને..

Himanshu Sanandiya's Blog

હસવુ આવે તો હસવુ અને રડવાનું આવે તો રડવાને પણ તેની extreme હદ સુધી જીવી લઉ છું.

જરા અમથી વાત ...

કૈક એવું જે છે આપણા સૌની ભીતરમાં એને શબ્દદેહ આપવાની કોશિશ ...!!!!મારી કલમથી ...!!!

BestBonding - in Relationship

Understanding Interpersonal Relationship, Conflicts Managements, Heart touching Moments, Life Science

વેપાર.નેટ

ઇન્ટરનેટ પર વેપાર...આપણા શબ્દો, આપણી ભાષામાં!

જીવન સંધ્યાનો ઉજાસ

અડધો ગ્લાસ ભરેલો જોવો

હું સાક્ષર..

હું SAKSHAR સાક્ષર થાઉં તો ઘણું...

અંતરના ઉંડાણમાંથી

દિમાગની વાત, દિલથી - અખિલ સુતરીઆ

કોયડા કોર્નર

વિશ્વના ગુજરાતીઓના ચરણે કોયડાઓનો ખજાનો

વિજયનુ ચિંતન જગત

મને ગમતી વાતો અને મારી સર્જન પ્રવૃતિઓ...

મારા વિચારો

Interresting news from all over the world!

નાઇલને કિનારેથી....

સમૃદ્ધિ.....વિચારોથી, વાણીથી, વર્તનથી, અનુભવથી!

WordPress.com

WordPress.com is the best place for your personal blog or business site.

થીગડું

તૂટી-ફૂટી ગયેલા વિચારો પર કલમ થી માર્યું એક થીગડું.....

હેમકાવ્યો

મારા અનુભવોનો શબ્દદેહ

બકુલ શાહ

ભીની ભીની લાગણી નો સેતુ

મા ગુર્જરીના ચરણે....

વૈવિધ્ય ગુજરાતી સાહિત્યનું

ગુજરાતી કવિતા અને ગઝલ

ગુજરાતી કવિતા,ગઝલ,શાયરી,શેર,સુવિચાર અને જોકસ

Thoughts of Hamza

થોડા માં ઘણું

હાસ્ય દરબાર

ગુજરાતી બ્લોગ જગતમાં રોજ નવી જોક અને હાસ્યનું હુલ્લડ

સૂરસાધના

ગુજરાતી લેખિનીમાં સ્વૈરવિહાર

પરાર્થે સમર્પણ

....કાવ્ય-વાર્તા-ભજન-કટાક્ષનું તર્પણ એટલે જ પરાર્થે સમર્પણ......

ગુજરાતીસંસાર

વિચાર, વિમર્શ અને Update !!!

બઝમેવફા بَزمِ وَفاَबझमे वफा

કરું રબનામથી આરંભ જે મોટો ક્રુપાળુ છે.**નથી જેનીદયાનો પાર ,જે અનહદ દયાળુ છે.આવરણ: આદિલ મન્સૂરી*બિસ્મિલ્લાહ...નો પદ્યમય અનુવાદ_દીપક બારડોલીકર.તંત્રી: મોહમ્મદઅલી ભૈડુ'વફા'* સં.:બાબુ પાંચભાયા

શ્વાસ

રઝિયા મિર્ઝા ગુજરાતી બ્લોગ

planetJV

colorful cosmos of chaos

વિવિધ રંગો

પ્રીતિ નો બ્લોગ

મારી બારી

દીપક ધોળકિયા

અસર

તડકાની છાંયાની અલકમલકની માયાની

દૃષ્ટિકોણ

ખાડિયાનું પાણી અને થેમ્સના કિનારાની હવાનો સમન્વય....

ઇન્ટરનેટ પર વેપાર...ગુજરાતીમાં

આપણો ધંધો...આપણી ભાષામાં !

Piyuninopamrat's Blog

પ્રેમ નું ઝરણું બની વહેવું મુજને , સ્વજનો ના હ્રદય મહીં રહેવું મુજને , મોગરો બની ને મહેકવાને ચાહું. પધારો આપનું હ્રદય થી સ્વાગત છે. 'પિયુની'

અભીવ્યક્તી

રૅશનલ વાચનયાત્રા (એક જ ‘ઈ અને ઉ’ માં..)

%d bloggers like this: